ما و غرب

مهدی جامی عزیز

 

من وقتی فوتبال برزیل را تماشا می‎کنم، نمی‎دانم چرا اما احساس می‎کنم برزیل سرآمد کشورهای جهان است. احساس می‎کنم همة مردمش ستاره‎اند. تصور می‎کنم عجب کشور پیشرفته و نابغه پروری است!

     اما چرا؟ چرا به یاد نمی‎آورم که برزیل بدهکارترین کشور جهان بوده و مردمش در فقر و فلاکت زندگی می‎کنند؟ چرا عکس عجیب و تاثیرگذاری را که از معادن طلای برزیل گرفته شده و کارگرانی با بدن‎هایی لخت کیسه‎های خاک را از نردبان‎هایی بلند بالا می‎برند به یاد نمی‎آورم؟

     همینطور است وقتی داستان‎های آمریکای لاتین را می‎خوانم. با خواندن داستان‎های مارکز و یوسا و فوئنتس و دیگران‎شان، درست همین حس را دارم. احساس می‎کنم با مردمی طرف هستم که اوج ادبیات و تفکر و دمکراسی و هنرِ عالم‎اند. احساس می کنم پیشرفته‎اند. احساس می‎کنم هویت دارند. احساس می‎کنم هویت‎شان به رسمیت شناخته شده. احساس می‎کنم هیچ کشور و هیچ مردمی نمی‎توانند آنها را نادیده بگیرند یا در صدد از بین بردن یا حذف‎‎شان برآیند. همینطور است وقتی دونده‎های کشورهای آفریقایی را می‎بینم. احساس می‎کنم مثلاً مردمِ غنا همه‎شان ورزشکار و سلامت‎اند. هیچ گرسنگی و فقر و خشکسالی‎شان را به یاد نمی‎آورم. همینطور است وقتی موسیقی سیاهان را می‎شنوم؛ کالای الکترونیکی کشورهای آسیای شرقی را می‎بینم؛ یا چه می‎دانم انیمیشن‎های کشورهای اروپای شرقی را. فراموش می‎کنم که آنها شاید تاریخ سیاه و هولناکی را پشت سر گذاشته‎اند. هر چه هست انگار حالا در ناز و نعمت و خوشی به سر می برند و از سختی‎ها و سیاهی‎های گذشته‎شان خبری نیست.

***

     به نظرم تصویری که ما از جایی، منطقه‎ای، کشوری، یا قاره‎ای داریم، جذاب‎ترینش از همین راه‎ها به ما می‎رسد و از همین راه‎ها روی ما تاثیر می‎گذارد.

     تام و جری را همه می‎شناسند، همانطور که محمدعلی کلی را، همانطور که ماشین بنز را، همانطور که ماکروسافت را، و رونالدو را؛ و موزة لوور را، و مارکز را، و سامورایی‎ها را، و و و...

***

     من اینجا فقط می توانم به ادبیات اشاره کنم که تخصصم است. ما دو هزار سال ادبیات مکتوب داریم. حافظ و فردوسی و مولانا و خیام داریم. صادق هدایت یکجور فخر ادبی ماست. ما در دورة معاصر ادبیاتی داریم که همپای ادبیات جهان حرکت می‎کند. (بگذریم از این که عده‎ای به خاطر شهرت‎شان معروفند نه به خاطر دستاورد ادبی‎شان.) باید چهرة ایران را با ادبیاتش به جهان شناساند. همانطور که با کشتی که ورزش ملی ماست. (مثلاً رضازاده یعنی ما حرف اول را در وزنه بردای جهان می‎زنیم. دنیا این صحنه‎ها را با تحسین نگاه می‎کنند. می‎گویند قوی‎ترین مرد جهان آمد. از ایران آمد.) باید آثار ادبی برجسته ترجمه شوند. آثار برجسته، نه آثار بیخودی مشهور.

     اما شاید گام اول، ورود به اقتصاد جهان است. ما باید وارد بازار جهان شویم وگرنه دیده نمی‎شویم. کره مگر چه کرد؟ آنها دوو تولید کردند و ما سرِ پیکان در جا زدیم. و شاید اولین گام برای ورود به اقتصاد جهان قبول کپی رایت است. بحث کپی رایت را به راه بیندازیم. اینکه چه دستاوردهایی برای ما خواهد داشت و اینکه راه‎های علمی و عملی رسیدن به آن چیست. شاید این راه، پلِ باریکی باشد بین ما و جهان غرب.  

***

 

     البته همة اینها را نوشتم، اما نمی‎دانم چرا بدجوری ناامیدم. می‎دانم همه‎اش، همة اینها، به این وضعیت و موقعیت ما و حکومت ما و مذهب ما و مردم ما و خود ما برمی‎گردد. ببخشید.

آبکنار